İsveç dünyada en az nakit para kullanan toplum olma yolunda hızla ilerliyor. Yabancı turistler ve genellikle yaşlılar dışında nakit para kullanan sayısı yok denecek kadar az. Marketlerde ve mağazalardaki satışların %95’i kartla yapılıyor ve 2030 yılında nakit para kullanımının tamamen ortadan kalkacağı öngörülüyor. 

İsveç’te taksilerden küçük bakkal dükkanlarına, seyyar fast-food kamyonlarından sahaflara her yerde kartla ödeme yapabiliyorsunuz. Türkiye’deki alışkanlığın aksine buradaki kartlar hesabınızda bulunan hali hazırdaki parayı kullanmanıza yarayan banka kartları – bir başka deyişle debit kartlar. Böylece kredi kartı borcu gibi anlamsız borçların altına girmeden insanlar hesaplarında ne kadar para varsa onu kullanıyor ve mobil banka uygulamalarıyla para akışını kolayca takip edebiliyorlar. Nakit paraya oranla bu kartların kullanımı o kadar yaygın ki; bazı dükkanların veya tezgahların üzerinde ‘nakit para kabul edilmemektedir’ yazdığını sıklıkla görüyoruz.

Restoran ve kafelerdeki bahşişleri de bu karttan çekebildikleri için, istasyonlarda tren ve tramvay biletleri kartla alınabildiği için, kartlar çok daha hızlı ve pratik olduğu için, yanınızda nakitlerle ağırlık yapmanıza gerek olmadığı için günlük hayatı yalnızca kartlarla halledebilmek çok rahat ve mantıklı.

Bunlar dışında, İsveç’in nakitsiz topluma (cashless society) dönüşüyor olmasının ve halkın %80’inin cebinde nakit para bulunmamasının en önemli sebebi teknolojiyle beraber alışkanlıkların değişiyor olması. Bu ‘nakitsiz’ kültürü açıklayabilmek için bir kaç örnek vereceğim.

swish app

İsveç’te yol kenarları ve araba park yerleri gibi arabaların park edecekleri bölgeler çizgiler ve kurallarla belirlenmiş durumda ve bu park yerlerinin hepsi ücretli. O yüzden şehre arabayla gittiğinizde veya bir arkadaş ziyaretine gittiğinizde park ücreti ödeyeceğiniz kesin. Park otomatlarından kalacağınız süreye göre aldığınız, üzerinde park bitiş saati yazan bileti arabanın sol ön camına içeriden yerleştirmeniz gerekiyor. Önceden park otomatları yalnızca bozuk parayla çalışıyorken, şimdi teknolojinin getirdiği kolaylıkla telefonunuza indirdiğiniz bir uygulama ile park ücretinizi ödeyebiliyorsunuz. Bu uygulama sizin plakanıza ve banka hesabınıza otomatik olarak bağlı. Arabayı park ettikten sonra uygulamada doğru park kodunu seçip parkı başlatıyorsunuz, işiniz bitince de yine uygulamadan parkı bitiriyorsunuz. Böylece hem gerçekten park ettiğiniz kadar süre için para ödüyorsunuz, hem de bozuk para denkleştirmeye çalışmıyorsunuz. Üstelik ücreti ödeyip ödemediğinizi kontrol eden görevliler bir tarayıcı ile plakanızı okuyarak sistemde ödemenin başlamış olduğunu kolayca görüyor, ve böylece kağıt ve zaman israfından da kurtulmuş oluyorsunuz. Telefon uygulamasını kullanmayanlar için bu makinalarda kartlarla da ödeme yapılabiliyor. Zamandan tasarruf etmek adına ve zaten çekilen miktarlar çok fazla olmadığı için şifre girmeden, yalnızca kartı okutmak yeterli oluyor.

Dört sene önce tanıtımı yapılan Swish adlı mobil uygulama çok popüler oldu ve artık bit pazarlarında, ikinci el satışlarda, arkadaşlar arası borç ödemelerinde, her gün kullanılan bir uygulama haline geldi.

swish

Swish İsveçte bazı büyük bankaların bir araya gelerek oluşturduğu bir para transfer sistemi. Bu bankalardan birinde hesabınız olması ve Swish isimli mobil uygulamayı yüklemiş olması yeterli. Swish, bankanızın mobil uygulaması üzerinden hesap numaranıza bağlı olan basit bir akıllı telefon uygulaması. WhatsApp’ın telefon numaralarına mesaj yollaması gibi, telefon numarası sahiplerine para transferi yapabiliyorsunuz. Tabi bunun için karşı tarafın da bu uygulamayı kullanıyor olması gerekiyor. Karşı tarafın telefon numarasını bilmeniz yeterli. Swish çok popüler hale geldi, bu seneki büyük bit pazarında tüm satıcılar tezgahlarının önlerine dahi Swish numaralarını yazmışlardı. Böylece ödemeyi direk olarak ve nakit para kullanmadan yapmak mümkün oluyordu.

Swish o kadar yaygın olarak kullanılıyor ki, bazı mağazalar ve trenlerdeki kafeler bile artık Swish ödemelerini kabul ediyor. İsveç’te 3 milyon 900 bin Swish kullanıcısı var. 9 milyonluk nüfusa oranlarsak bu çok ciddi bir sayı. İstatistiklere göre 2016 yılı Ocak ayı içerisindeki Swish üzerinden yapılan para transferi 4.800.000.000 İsveç kronu. Swish gün geçtikçe sınırlarını zorluyor ve herkese kolayca kullanılabilen bir uygulamayla ödemelerini rahatça yapma imkanı sunuyor.

isveç

Bir yandan toplum nakitsiz hale gelirken diğer yandan 30 yıl sonra ilk defa yeni banknotlara ve bozuk paralara geçildi. Bunun sebebi banknotları taklit edilemeyecek şekilde güvenli hale getirmek ve bozuk paraları daha hafif ve çevreye daha duyarlı metallerle üretmek, bunun yanı sıra üretimde harcanan enerjiyi düşürmek ve nikele alerjisi olanlar için önlem almak.

Yeni banknotların üzerindeki resimler de değişti. Artık İsveç paralarında çocuk kitapları yazarı Astrid Lindgren, şair ve besteci Evert Taube, ünlü film yıldızı Greta Garbo, yönetmen Ingmar Bergman, opera sanatçısı Birgit Nilsson ve BM genel sekreteri Dag Hammarskjöld gibi İsveç’li ünlü isimlerin resimleri var.

Kaynak: www.gizemakkan.com

Bir Cevap Yazın