İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş. (Takasbank) ana sözleşmesi uyarınca Bankanın temel amacı, ilgili mevzuat çerçevesinde takas ve saklama hizmetleri vermek, finansal hizmetleri ve her türlü iktisadi faaliyeti gerçekleştirmek suretiyle ülkemiz piyasalarının rekabet gücünü artırmaktır. Banka bu amacına ulaşmak üzere, sermaye piyasası mevzuatının ve Bankacılık Kanunu’nun kendisine izin verdiği ve imkân tanıdığı tüm faaliyetlerde bulunabilir. Takasbank temel olarak, sahip olduğu ‘merkezi takas’  ve ‘bankacılık’ lisansları ile Türk sermaye piyasalarında, üyelerine, takas,  merkezi karşı taraf ve bankacılık hizmetleri sunmaktadır.

Takasbank, Borsa İstanbul bünyesinde mevcut piyasalarda gerçekleşen; pay, borçlanma araçları, yurt dışı sermaye piyasası araçları, türev araçlar ve kıymetli madenler ile ilgili işlemlerin nakit ve menkul kıymet takasını sonuçlandırmak üzere yetkilendirilmiş merkezi takas kuruluşudur. Borsa İstanbul üyelerinin alım satım işlemlerinden doğan menkul kıymet teslim etme ve teslim alma taahhütleri ile alım satıma konu olan menkul kıymet karşılığındaki ödeme taahhütleri Takasbank aracılığıyla hesaben sonuçlandırılmaktadır.

Güvenilir, hızlı ve düşük maliyetli nakit transferi hizmeti sağlayarak para ve sermaye piyasaları arasında köprü görevi üstlenen Takasbank, sermaye piyasası ve Borsa İstanbul mevzuatı çerçevesinde Borsa İstanbul bünyesinde faaliyet gösteren piyasalar için tam otomasyon ortamında organize piyasalar ile on-line bağlantılı olarak takas hizmetleri sunmaktadır.

Takasbank, yıllar içerisinde, bankacılık ürün yelpazesini nakit ve gayri-nakit kredi imkanlarını içeren ve takasın sonlandırılmasını desteklemeyi amaçlayan enstrümanlarla genişletmiştir. Sunduğu nakit kredi imkanlarının yanı sıra, işlettiği Takasbank Para Piyasası (TPP), Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu (TEFAS) ve Ödünç Pay Piyasası (ÖPP) gibi nakdi ve gayri nakdi kredi imkanları ile desteklenen bankacılık faaliyetleri ile Türk Sermaye Piyasalarının takas işlemlerini; riskleri en aza indirgeyerek, piyasaya likidite sağlayarak ve takasın hatasız ve zamanında sonlandırılmasını amaçlayarak gerçekleştirmektedir.

Böylelikle, sadece nakit ve menkul kıymet transfer işlemlerinde etkinlik sağlamakla kalmamakta, aynı zamanda takas yükümlülüklerinin valör tarihinde güvenli ve zamanında ödenmesini de sağlamaktadır.

Takasbank ayrıca, Gümrük ve Ticaret Bakanlığının onayıyla pamuk, buğday, arpa, fasulye, mercimek, mısır, yulaf, zeytin ve çeltiğe dayalı elektronik ürün senetlerinin (ELÜS) işlem göreceği spot bir platform için ürün senedi tanımlaması, ISIN kodu üretilmesi ve ELÜS’lerin şartlı virman sistemi üzerinden takas işlemlerinin  gerçekleştirilmesi hizmetlerini vermektedir.

Takasbank’ın varoluş amaçlarından biri de, etkin bir merkezi teminat ve risk yönetim sistemi geliştirerek, piyasalardaki karşı taraf kredi riskinin ve sistemik riskin yönetimine, sermaye piyasalarının risk yönetim altyapısının güçlendirilmesine ve piyasada aracılık maliyetlerinin azaltılmasına katkı sağlamaktır. Takasbank 6362 sayılı yeni Sermaye Piyasası Kanunu ile sağlanan yasal çerçevede,  2 Eylül 2013 tarihinden  itibaren Ödünç Pay Piyasası’nda, 3 Mart 2014 tarihinden itibaren Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası’nda (VİOP) ve Ekim 2016 tarihinden itibaren de Borsa İstanbul Para Piyasasında  “merkezi karşı taraf” sıfatıyla her alıcıya karşı “satıcı” her satıcıya karşı da “alıcı” rolünü üstlenmekte ve piyasalarda eşleşen talep/teklif veya alım/satım emirleri ile ilgili takas yükümlülüklerinin yerine getirilmesini taahhüt etmektedir.
Takasbank, 23 Mart 2016 tarihinde SPK tarafından CPMI-IOSCO Finansal Piyasa Altyapılarına İlişkin Temel Prensiplere uyum sağlayan nitelikli MKT kuruluşu (Qalified CCP) olarak tanınmıştır. Akabinde de Takasbank Ağustos 2016 tarihinde AB düzenleyici otoritesi olan ESMA’ya üçüncü ülke MKT kuruluşu (third country  CCP) olarak tanınmak için başvuruda bulunmuştur.
Piyasa katılımcılarına sınır-ötesi hizmetler de sunan Takasbank,  sahip olduğu uluslararası takas kurumu kimliği ile Türkiye’yi global organizasyonlarda da temsil etmektedir. Banka’nın uluslararası piyasalarda tercih edilen bir kurum olma vizyonu doğrultusunda, teknolojik alt yapının geliştirilmesi amacı ile birçok projede çalışmalar sürdürülmektedir.
İstanbul Finans Merkezi (İFM) Stratejisi ve Eylem Planı’nın  17 No.lu “uluslararası ödeme sistemleri ve takas sistemleri ile entegrasyon” eyleminde Takasbank, TCMB ile birlikte “sorumlu kuruluş” olarak belirlenmiş olup; uluslararası takas sistemleriyle entegrasyon kapsamında yurt dışındaki yerleşiklere yurtiçi ve uluslararası piyasalarda, yurt içindeki yerleşiklere ise uluslararası piyasalarda verilecek hizmetlerin geliştirilmesi çalışmalarını yürütmektedir. Bu kapsamda; Euroclear’a ilave olarak diğer yerel ve uluslararası takas ve saklama kuruluşlarıyla bağlantı kurulması,  yurt dışında yerleşiklere gerek yurt içinde gerekse diğer uluslararası piyasalarda takas ve saklama hizmeti verilmesi amacıyla işlem sonrası altyapı kuruluşlarıyla ilişkilerin geliştirilmesi, hesap altyapısının oluşturulması ve Takasbank altyapısında otomasyon sağlanması amaçlanmaktadır.
Takasbank uluslararası takas ve saklama işlemlerinde etkinliğini arttırmak için Borsa İstanbul’un yürüttüğü yurt dışında yerleşik borsaların işlem platformları ile Borsa İstanbul arasında bağlantı kurulması projesi çerçevesinde, ilgili ülke takas ve saklama kuruluşları ile karşılıklı olarak, işlem sonrası hizmetler için gerekli hesap altyapılarını oluşturmaktadır. Proje kapsamında halihazırda Güney Kore, Pakistan ve Saraybosna borsa, takas ve saklama kuruluşları ile çalışmalar yürütülmekte olup daha sonra diğer ülke piyasalarıyla da çalışılması planlanmaktadır.
Takasbank, sözü edilen projeler ve yürütülen kapsamlı çalışmalar ile hem IFM Projesi’ne aktif olarak destek vermekte hem de yurt içi ve yurt dışı piyasalardaki konumunu güçlendirerek uluslararası takas ve saklama kuruluşları arasında örnek alınan bir kurum olma hedefine ulaşmayı amaçlamaktadır.

Tarihçe

Türkiye’de menkul kıymetlerinin alım satım işlemlerinin takası (sermaye piyasalarında gerçekleştirilen alım satım işlemlerinden doğan menkul kıymetlerin teslimi ve bedellerin ödenmesine ilişkin taahhütlere ait işlemlerin yapılması), 1986-1988 yıllarını kapsayan dönem içerisinde aracısız olarak işlem tarafları arasında gerçekleştiriliyordu.
1988-1992 döneminde İMKB bünyesinde bir müdürlük tarafından sunulan bu hizmetler, 1992 yılından itibaren İMKB ve üyelerinin ortaklığı ile kurulan İMKB Takas ve Saklama A.Ş.’ye devredildi. 1996 yılında bankacılık lisansı da alarak hizmet çeşitliliğini artıran İMKB Takas ve Saklama Bankası A.Ş. (Takasbank), borsada işlem gören menkul kıymetleri kaydileştirerek merkezi saklamasını yapmak üzere İMKB ile birlikte Merkezi Kayıt Kuruluşu A.Ş.’yi kurmuştur.
Bankamızın en büyük ortağı olan İstanbul Menkul Kıymetler Borsası’nın (İMKB) unvanının Borsa İstanbul A.Ş. (BİAŞ) olarak değişimine paralel olarak Takasbank unvanı da, 11 Nisan 2013 tarihinden itibaren “İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş.-Takasbank” olarak değiştirilmiştir.
1992 – İMKB Takas ve Saklama A.Ş. kuruldu.
1995
– Takasbank Ulusal Numuralandırma Kuruluşu olarak SPK tarafından yetkilendirildi.
– Ulusal Numaralandırma Kuruluşları Birliği (ANNA) üyesi olundu.
– Uluslararası Menkul Kıymet Hizmetleri Birliği (ISSA) üyesi olundu.
1996 – Yatırım bankası lisansı alınarak İMKB Takas ve Saklama Bankası A.Ş. kuruldu.

– Nakit kredi hizmeti verilmeye başlandı.

– Takasbank Para Piyasası faaliyete geçti.

1997 – TETS (Takasbank Elektronik Transfer Sistemi) uygulamaya alındı.

– Euroclear Bank nezdinde menkul kıymet hesabı açılarak Eurotahvil takasına başlandı.

1998 – Türk Standartları Enstitüsünü temsilen ISO TC 68/SC4 Çalışma Komitesi üyesi olundu.

– Yatırım fonu portföy değerlerinin Takasbank sistemi üzerinden SPK’ya iletilmesine başlandı.

2001 – MKK (Merkezi kayıt Kuruluşu) A.Ş. İMKB ve Takasbank önderliğinde kuruldu.

– Şartlı virman sistemi kuruldu.

2002 – VOB (Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası) A.Ş. kuruldu.
2003 – BES’e (Bireysel Emeklilik Sistemi) saklama hizmeti verilmeye başlandı.
2005 – MKK (Merkezi Kayıt Kuruluşu) faaliyete geçti.

– VOB A.Ş. Faaliyete geçti ve Takasbank olarak türev takas ve teminat yönetimi hizmeti verilmeye başlandı.

– Avrasya Borsalar Federasyonu (FEAS) üyesi olundu.

– Takasbank Ödünç Pay Piyasası faaliyete geçti.

2006 – Özel sektör tahvilleri için takas hizmeti verilmeye başlandı.

– Avrupa Merkezi Saklamacılar Birliği (ECSDA) üyesi olundu.

2007 – Azerbaycan Milli Saklama Kuruluşu (NDC) ile işbirliği anlaşması yapıldı.

– Şartlı virman sistemi SWIFT ile entegre hale getirildi.

2008 – İran Merkezi Saklama Kuruluşu (CSDI) ile işbirliği anlaşması yapıldı.

– Uluslararası Finans Enstitüsü (IIF) üyesi olundu.

– İslam Konferansı Organizasyonu (OIC) Üye Ülkelerin Borsaları Forumu üyesi olundu.

2009 – Muskat Menkul Kıymet Saklama ve Kaydileştirme Kuruluşu ile işbirliği anlaşması yapıldı.
2010 – National Bank of Greece ile yurtdışı menkul kıymet muhabiri olarak çalışılmaya başlandı.

– Abu Dabi Menkul Kıymetler Borsası (ADX)ile işbirliği anlaşması yapıldı.

– Kore Saklama Kuruluşu (KSD) ile işbirliği anlaşması yapıldı.

2011 – Takasbank, FOREX Veri Depolama Kuruluşu olarak SPK tarafından yetkilendirildi.

– Takasbank  ve MKK tarafından kurulan Türkiye Elektronik Fon Dağıtım Platformu (TEFAS) faaliyete geçti.

– Konut finansmanına yönelik teminat vekilliği hizmeti verilmeye başlandı.

– Elektrik Piyasası’nda Merkezi Uzlaştırma Bankası hizmeti olarak nakit takas ve teminat yönetimi hizmeti verilmeye başlandı.

2012 – Kore Saklama Kuruluşu (KSD) ile Fon Platformlarına ilişkin işbirliği anlaşması yapıldı.

– İsviçre SIX Menkul Kıymet Hizmetleri Grubu (SIX x-clear ve SIX SIS) ile işbirliği anlaşması yapıldı.

– Mısır Merkezi Takas Saklama ve Kayıt Kuruluşu (MCDR) ile işbirliği anlaşması yapıldı.

– İMKB Vadeli İşlemler ve Opsiyon Piyasası takas ve teminat yönetimi işlemlerine başlandı.

2013 – Japonya Menkul Kıymet Saklama Kuruluşu (JASDEC) ile işbirliği anlaşması yapıldı.

– Tunus Takas ve Saklama Kuruluşu (TDC) ile işbirliği anlaşması yapıldı.

– SPK sponsorluğu ile Tüzel Kişilik Tanımlama Kodu-LEI (Legal Entity Identifier)tahsisi için yetkili yerel birim (LOC-Local operating unit)olundu.

– İstanbul Altın Borsası nakit takas ve teminat işlemleri hizmetleri verilmeye başlandı.

– İşleme açılan Pamuk Elektronik Ürün Sertifikalarına (ELÜS) takas hizmetleri verilmeye başlandı.

– 6362 Sayılı Sermaye Piyasası Kanunu gereği Türkiye’nin Merkezi Takas Kurumu olarak belirlendi.

– Sermaye Piyasası Kurulu tarafından Merkezi Karşı Taraf Kuruluşu olarak görevlendirildi ve  ilk  olarak Takasbank Ödünç Pay Piyasası’nda Merkezi Karşı Taraf olarak hizmet verilmeye başlandı.

2014 ​-Portföy Saklama Hizmeti verilmeye başlandı.

-Ödünç Pay Piyasası Garanti Fonu oluşturuldu.

-Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası’nda Merkezi Karşı Taraf Hizmeti verilmeye başlandı.

– ISO 22301 İş Sürekliliği Yönetim Sistemi Sertifikası alındı.

– ISO 27001 Bilgi Güvenliği Yönetim Sistemi Sertifikası alındı.

​2015 ​- Güvenli gayrimenkul alışverişine yönelik “TapuTakas” hizmeti verilmeye başlandı.
​2016 ​- Borsa İstanbul Vadeli işlem ve Opsiyon Piyasası yatırımcılarına teminatlarını ve pozisyonlarını internet sitemizden izleme hizmeti devreye alındı.
​2017 ​- Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası’na verilen takas, teminat ve risk yönetimi hizmeti BISTECH sistemi üzerinden verilmeye başlandı.

– Borsa İstanbul Kıymetli Madenler piyasası nakit takas ve teminat  yönetimi hizmeti muhabir kullanılmadan verilmeye başlandı.

**Bilgiler www.takasbank.com.tr sitesinden alınmıştır.

Diğer İlgili Linkler:

SPK     MKK     TCMB     BDDK     TSPB     Borsa İstanbul      Aracı Kurumlar     Bankalar